Nowa edycja Monitora Kształcenia i Szkolenia 2025 pokazuje, że Polska wciąż wyróżnia się na tle Unii Europejskiej, ale jednocześnie mierzy się z poważnym kryzysem kompetencji podstawowych i brakami kadrowymi. To moment, w którym edukacja staje się strategicznym obszarem inwestycji – nie wyborem, lecz koniecznością.
Polska na tle Europy: dobre wyniki, rosnący niepokój
Komisja Europejska podkreśla, że ponad 40 proc. uczniów w UE nie osiąga minimalnego poziomu biegłości cyfrowej. Polska wypada korzystnie w tym zestawieniu, ale równocześnie staje się przykładem szerszego problemu: gwałtownego spadku podstawowych umiejętności, który obserwujemy od 2018 roku. To sygnał, że dotychczasowe mechanizmy przestają działać, a system wymaga głębokiego dostrojenia do wyzwań współczesności.
Po stronie pozytywów znalazł się poziom uczestnictwa w edukacji przedszkolnej dzieci powyżej trzeciego roku życia, który jest już zgodny z unijnymi celami. Problem pojawia się wcześniej – w grupie dzieci poniżej trzech lat, gdzie ograniczona dostępność i zróżnicowana jakość opieki utrudniają niwelowanie nierówności rozwojowych już na starcie.
STEM i uczenie się dorosłych: kluczowe luki kompetencyjne
Raport jednoznacznie wskazuje, że obszar STEM staje się barierą konkurencyjności Europy. Udział młodych ludzi wybierających kierunki ścisłe wciąż maleje, a w wielu krajach – również w Polsce – niedobór specjalistów zaczyna wpływać na tempo rozwoju gospodarki.
Paradoksalnie, choć udział kobiet w STEM w Polsce jest wyższy niż średnia UE, ogólne zainteresowanie tymi kierunkami pozostaje zbyt niskie, aby odpowiedzieć na potrzeby rynku pracy. Równocześnie poziom uczestnictwa dorosłych w uczeniu się jest jednym z najniższych w Europie. To właśnie ta grupa – pracownicy potrzebujący podnoszenia kwalifikacji – coraz częściej decyduje o zdolności gospodarki do adaptacji i wykorzystania innowacji.
Braki kadrowe, przeciążenie systemu i konieczne reformy
Najbardziej alarmującym wnioskiem raportu pozostają niedobory kadrowe. Brakuje nauczycieli wszystkich etapów edukacji, a szczególnie specjalistów pracujących z najmłodszymi. To efekt niskiej atrakcyjności zawodu, rosnącej liczby obowiązków i presji na wyniki, które nie przekładają się na warunki pracy.
Reformy zapowiadane na najbliższe lata dotyczą m.in. przebudowy podstaw programowych w kierunku kompetencji kluczowych, wzmocnienia szkolnictwa zawodowego oraz działań na rzecz wyrównywania szans edukacyjnych. Szczególnie istotne jest wsparcie uczniów z rodzin o niższym statusie ekonomicznym – dziś tylko niewielki ich odsetek osiąga wysoki poziom w czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych.
To właśnie ta luka decyduje o przyszłej sile rynku pracy, innowacyjności i konkurencyjności państwa. Raport UE stawia więc pytanie nie o to, czy inwestować w edukację, lecz jak szybko i jak mądrze to zrobić.
