Polskie firmy, startupy i samorządy rozwijające rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji mają zyskać możliwość sprawdzania swoich systemów w kontrolowanym środowisku jeszcze przed ich komercyjnym wdrożeniem. Ustawa o systemach sztucznej inteligencji tworzy podstawy prawne dla tzw. piaskownic regulacyjnych AI. To rozwiązanie może ograniczyć ryzyko prawne związane z wdrażaniem nowych technologii i przyspieszyć ich wejście na rynek.
Piaskownice regulacyjne AI pozwolą testować technologie przed wdrożeniem
Rozwój sztucznej inteligencji coraz częściej wymaga od przedsiębiorców nie tylko technologicznej przewagi, ale również umiejętności poruszania się w coraz bardziej rozbudowanym otoczeniu regulacyjnym. Odpowiedzią na ten problem mają być piaskownice regulacyjne AI, czyli kontrolowane środowiska umożliwiające praktyczne testowanie systemów sztucznej inteligencji przed ich wprowadzeniem na rynek.
Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji tworzy podstawy prawne działania takich mechanizmów. Według Ministerstwa Cyfryzacji Polska należy do grupy pierwszych państw europejskich wdrażających tego typu rozwiązania w ramach obowiązków wynikających z unijnego AI Act.
Nadzór nad piaskownicami ma sprawować Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, czyli KRiBSI. Projekty będą wybierane w konkursach, a udział w programie ma trwać od sześciu do dwunastu miesięcy.
Dla przedsiębiorców oznacza to możliwość wcześniejszego wychwycenia problemów, które w normalnych warunkach mogłyby ujawnić się dopiero na etapie komercjalizacji produktu.
Startupy i samorządy dostaną wsparcie przy wdrażaniu AI
Z piaskownic mają korzystać zarówno przedsiębiorcy, w tym startupy, jak również podmioty administracji publicznej i jednostki samorządu terytorialnego. Szczególne znaczenie rozwiązanie może mieć dla mniejszych firm, dla których samodzielne przeprowadzenie pełnej analizy zgodności technologii z nowymi regulacjami może być kosztowne i organizacyjnie trudne.
Uczestnicy mają otrzymać możliwość konsultowania wątpliwości dotyczących zgodności systemów AI z przepisami już podczas fazy testowej. KRiBSI będzie mogła także wspierać podmioty w osiąganiu zgodności z określonymi wymaganiami. W przewidzianych prawem przypadkach możliwe będzie również czasowe odstępstwo od części obowiązków wynikających z AI Act na potrzeby prowadzenia projektu.
Dodatkowym ułatwieniem będzie model finansowania. Udział mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm ma być bezpłatny, natomiast dla samorządów przewidziano preferencyjne opłaty.
Może to zwiększyć dostępność mechanizmu dla podmiotów, które posiadają wartościowe pomysły technologiczne, ale nie dysponują zapleczem prawnym charakterystycznym dla dużych korporacji.
Bezpieczne AI może stać się przewagą polskich firm
Piaskownice regulacyjne mają znaczenie nie tylko z punktu widzenia spełniania obowiązków prawnych. Mogą również stać się instrumentem wspierającym komercjalizację innowacji.
Po zakończeniu programu uczestnik otrzyma potwierdzenie udziału oraz raport końcowy. Następnie będzie mógł wystąpić o indywidualną opinię dotyczącą zgodności systemu z prawem.
Dla inwestorów, klientów czy partnerów biznesowych informacja, że technologia została wcześniej przetestowana w kontrolowanym środowisku regulacyjnym, może w przyszłości stanowić dodatkowy argument przy podejmowaniu decyzji o współpracy. To szczególnie istotne w przypadku systemów AI stosowanych w obszarach, w których błędne działanie algorytmów może generować wysokie ryzyko prawne, finansowe lub społeczne.
Polska stoi więc przed szansą stworzenia mechanizmu, który zamiast traktować regulacje wyłącznie jako ograniczenie, wykorzysta je do wspierania odpowiedzialnego rozwoju nowych technologii. Jeżeli piaskownice okażą się sprawnym narzędziem, mogą ułatwić polskim przedsiębiorstwom przechodzenie od prototypu do bezpiecznego produktu gotowego do skalowania na europejskim rynku.
